Lęk potrafi podpowiadać rozwiązanie, które pomaga tylko na chwilę. Tym rozwiązaniem jest unikanie.

Boisz się rozmowy telefonicznej — odkładasz ją. Boisz się tłumu — rezygnujesz z wyjścia. W tej samej chwili czujesz ulgę. I właśnie ta ulga jest problemem.

Mechanizm błędnego koła

Kiedy regularnie unikasz tego, co budzi lęk, nie masz okazji sprawdzić dwóch ważnych rzeczy: czy przewidywane zagrożenie rzeczywiście się wydarzy i czy potrafisz poradzić sobie z napięciem. Zamiast tego może utrwalać się prosty skrót:

  1. „To faktycznie było niebezpieczne” (bo przecież uciekłem).
  2. „Jedyne, co pomaga, to ucieczka.”

Z czasem lęk może utrzymywać się albo obejmować kolejne sytuacje. Nie dzieje się tak u każdego i nie po każdej rezygnacji, ale powtarzalny schemat potrafi zawężać codzienność. Krótkoterminowa ulga ma wtedy długoterminowy koszt.

Co można zrobić zamiast

Jedną z technik stosowanych w podejściu poznawczo-behawioralnym jest stopniowa ekspozycja: zaplanowany kontakt z sytuacją budzącą lęk, dobrany do konkretnej osoby i jej możliwości. Nie chodzi o rzucanie się na głęboką wodę ani o udowadnianie sobie siły.

  • Ułóż drabinę sytuacji: od tych, które budzą niewielki niepokój, po wyraźnie trudniejsze.
  • Wybierz możliwie mały, konkretny krok i z góry ustal, jak długo chcesz przy nim zostać.
  • Po próbie porównaj przewidywania z tym, co faktycznie się wydarzyło — także wtedy, gdy napięcie nie zniknęło.

Kolejne próby mogą dostarczać informacji, których samo unikanie nie daje, i stopniowo poszerzać zakres wyboru.

To nie jest kwestia silnej woli

Jeśli ktoś kiedyś powiedział Ci „po prostu się przemóż” — to zbyt prosta rada. Reagowanie inaczej na lęk jest umiejętnością, którą można rozwijać stopniowo, samodzielnie albo przy wsparciu specjalisty. Tempo i zakres ćwiczeń powinny uwzględniać Twoją sytuację, stan zdrowia i aktualne możliwości. Celem nie musi być brak lęku, lecz większa swoboda działania mimo jego obecności.

Jeśli rozpoznajesz u siebie to błędne koło, podczas konsultacji możemy przyjrzeć się temu, gdzie zaczyna się ono u Ciebie, i omówić możliwy pierwszy krok.